Stara slika Pirota

Stara slika Pirota

16 April 2022

Iako im je grad prepun istorije, Piroćanci iza sebe nisu ostavili mnogo pisanih tragova, a uglavnom su to radili ljudi koji su poslom dolazili i prolazili kroz grad na putu ka Carigradu, ili pak u suprotnom smeru ka severnijim delovima tadašnje Srbije.

Bilo kako bilo, zahvaljujući tim hroničarima i nesuđenim istoričarima, mi danas možemo stvoriti sliku našeg grada uoči oslobođenja od Turaka, 16. decembra 1877. godine.

Pre svega valja napomenuti da se Pirot pod imenima Tures, Pirgos i drugo, pominje i mnogo ranije. Bio je i deo države Stefana Nemanje, o čemu svedoči i manastir Sv. Đorđe u Temskoj, zadužbina koja pripada tom periodu.

Par vekova kasnije vojvoda Dimitrije Vojinović predvodio je ljude ovih krajeva u boju na Kosovu, rame uz rame sa junacima poput kneza Lazara, Vuka Brankovića, Miloša Obilića i drugih.

Tama koja se nadvila nad Srbijom uoči i nakon pada Smedereva za posledicu je imala i jako malo sačuvanih zapisa, te se ne može sa sigurnošću tvrditi kako je Pirot tog doba izgledao, niti kako su njegovi stanovnici živeli sudbinu koja ih je zadesila.

Ono što pouzdano znamo jeste to da su se prva modernija naselja formirala u blizini tvrđave (Kale-Momčilov grad), o kojoj smo već pisali. Gradilo se i oko izvorišta nedaleko od Banjice, kao i na području današnjeg Gnjilana.

Osamnaesti vek sa sobom donosi nove velike ratove jednako velikih sila Osmanskog carstva i Habzburške monarhije, kasnije Austrijskog carstva.

Ratna previranja često su se odvijala preko ledja našeg naroda, što je rezultovalo brojnim sitnim i krupnijim seobama, a posledice toga bile su vidljive i na lokalnom nivou tada malog grada kraj Nišave.

Naime, novonastali deo grada sa desne strane reke, Tijabara, koji je ime verovatno dobio po jezeru, odnosno bari koje se nalazilo na mestu gde je kasnije podignut spomenik oslobodiocima Pirota, bio je slabije naseljen, pre svega siromašnijem sloju društva odnosno Srbima i Romima.

Delovi Tijabare koji su bili pogodni za obradu zemlje, veća i bogatija imanja bila su rezervisana za Turke, sve do momenta kada su tokom pomenutih ratova sa Austrijskom monarhijom, na čijoj su se strani nalazili i Srbi, bili primorani da napuste svoja imanja i presele se u Pazar i tako ujedine sa ostatkom svog ljudstva na toj strani reke.

Stvari se tokom 19. veka menjaju na bolje za Srbe u Pirotu, nakon proterivanja Turaka,  popis iz 1879. godine govori nam sledeće:

Od 8183 duša koliko je grad u tom trenutku brojao, Srbi su činili apsolutnu većinu, tačnije bilo ih je 7185, Turaka je ostalo 638 i to ponajviše oko tvrđave, Jevreja je bilo 260, uglavnom su to bile dobrostojeće porodice naseljene na pazarskoj strani. Pomenuti popis nije se odnosio na Rome, mada se pretpostavlja da ih nije bilo mnogo više od Jevreja.

Interesantno je to što je Piroćancima trebalo puno vremena da promene svoje navike koje su, seleći se iz sela u čaršiju, donosili u Pirot.

Te navike ne odnose se samo na njihovo ponašanje već i na pripremu hrane, higijenu, načinu kako se obrađivala zemlja, pravila kuća itd. Primer za to je krečenje kuća koje su stanovnici grada uglavnom odbijali, a koje je bilo odavno prihvaćeno od strane Jevreja i pojedinih Turaka, kao radnja koja je iz higijenskih razloga bila neophodna.

Taj problem rešili su Srbi oslobodioci koji su nakon proterivanja Turaka započeli obnovu i modernizaciju Pirota bez koje grad nije mogao da pokuca na vrata dvadesetog veka.

S’tim u vezi, donete su odluke o proširenju ulica, postavljanja kaldrme, rušene su džamije i zidane ustanove koje su doprinele transformaciji jedne zaostale kasabe u grad.   

Eto, nadam se da sam bar malo doprineo stvaranju slike o životu Piroćanca devetnaestog veka. Znajući da ovih nekoliko redova ipak nije dovoljno, pokušaću da tu sliku dodatno pooštrim govoreći o tome kako su se naši preci odevali, hranili, živeli i umirali, a sve to u tekstovima koji će uslediti.

Autor: Nenad Stanković


Najistaknutiji građani Pirota kroz istoriju (četvrti deo)

Čitaj dalje

Археолошки локалитети ЈИ Србија - Archaeological Sites SI Serbia https://fb.watch/99ozj-yexv/

Čitaj dalje

Pričanje priča jedan je od najvažnijih sadržalaca jedne civilizacije...

Čitaj dalje
Fudbal u Pirotu
25 Oktobar 2021

Istorijat najvažnije sporedne stvari na svetu, njen nastanak i razvoj u našem gradu

Čitaj dalje

„Ko se jednom napije vode sa Guševice, teško odlazi iz Pirota, a još ga teže zaboravlja“

Čitaj dalje

Kakve veze ima jedna od dve najuticajnije dinastije moderne istorije Srbije sa južnim krajevima oslobođenim za vreme Obrenovića

Čitaj dalje

Da li ovaj znak na ćilimu predstavlja zlo ili nešto drugo? Kako su nacisti „ocrnili“ simbol sunca i dobre sreće utkane u pirotski ćilim

Čitaj dalje

Najistaknutiji građani Pirota kroz istoriju (treći deo)

Čitaj dalje

Retki se usuđuju i da govore o tome, danas je to naša tema

Čitaj dalje

Najveće neotkriveno blago na Balkanu

Čitaj dalje

Mit ili istina? Ako je 17 rimskih careva rođeno na teritoriji današnje Srbije, zašto Atila ne bi mogao biti sahranjen u Krupcu...?

Čitaj dalje

Milan Piroćanac – prvi srpski moderni intelektualac

Čitaj dalje

Greška ikonopisaca ili jedinstveni prizor na svetskom nivou?

Čitaj dalje

Sukovski manastir je, poput Žiče, jedan od retkih u neposrednoj blizini glavnog putnog pravca i lako dostupan.

Čitaj dalje

Da li je majka poslednjeg vladara Romejskog carstva ktitor manastira Poganovo?

Čitaj dalje

Lekovito izvorište sakriveno unutar kanjona Gradašničke reke.

Čitaj dalje

Ne kaže se slučajno da je Pirot kapija istoka i zapada. Nezaobilazna destinacija na putu između Evrope i Azije.

Čitaj dalje

Dragoljub Jovanović - naučnik, političar, univerzitetski profesor, borac za slobodu...

Čitaj dalje

Svaki Piroćanac i bez gledanja može stići do kapije kuće Malog Riste. Čuveni konak ovog trgovca, a današnji muzej, sem brojnih istorijski vrednih predmeta čuva i mnoge tajne, kao i priče o stanovnicima Pirota tokom 19. veka.

Čitaj dalje

Lagano i sa uživanjem...

Čitaj dalje

Vojvoda ili razbojnik, srpski ili bugarski junak?

Čitaj dalje

Srednjovekovna građevina koja krije mnoge tajne.

Čitaj dalje
Njeno veličanstvo...
7 Mart 2021

... peglana kobasica

Čitaj dalje

Pirotski ćilimi su jedinstveni u svetu zbog načina izrade a nalaze se na Uneskovoj listi nematerijalnih kulturnih dobara Republike Srbije.

Čitaj dalje

Grnčari sa šireg prostora Pirota su bili nadaleko poznati. O tome govori i podatak o njihovoj brojnosti, po kojoj je u Srbiji 1914. godine ukupno bilo 173 grčnara. Od toga broja je 113 grnčara bilo samo iz Pirota. Najpoznatiji potiču iz sela Veliki i Mali Suvodol.

Čitaj dalje
Priča o kačkavalju
25 Februar 2021

Početkom XVIII veka su Crnovunci ili Karakačani, čiji su koreni povezani sa Grcima ili Cincarima, počeli proizvodnju kačkavalja i izvoz na sva tada velika i poznata tržišta. Staroplaninske padine bogate lekovitim biljem su predstavljale pogodnu ispašu za sortu ovaca koju su sami naselili, i dobru osnovu za visokokvalitetno mleko. Šezdesetih godina dvadesetog veka je bio zvaničan sir Bele kuće. Uz stara srpska vina, najbolji je pirotski kačkavalj.

Čitaj dalje
O Pirotskom ćilimu
17 Februar 2021

Naredne godine će se navršiti 130 godina od prvog zvaničnog pojavljivanja pirotskog ćilima na nekoj manifestaciji. Iz do tada običnog proizvoda za svakodnevnu upotrebu u domaćinstvu, pirotski ćilim je izrastao u statusni simbol, zaštitnika kuće i porodice, poslovne amajlije... Svojom neobičnom lepotom, originalnošću i dugovečnošću predstavlja pravo umetničko delo.

Čitaj dalje
Pirotska umetnost
16 Februar 2021

Da li zaista postoji nešto što se može nazvati pirotskom umetnošću?

Čitaj dalje
Visa
Banca Intesa
Verifed by Visa