Vojvoda Momčilo - šta je mit a šta istina?

Vojvoda Momčilo - šta je mit a šta istina?

21 April 2021
Momčil’ ima konja Jabučila,
Jabučila konja krilatoga;
kud gođ hoće, prelećeti može;
u Momčila sablja sa očima;
ne boji se nikoga do Boga.
Što Momčilu bilo do koljena,
Vukašinu po zemlji se vuče!
Što Momčilu taman kalpak bio,
Vukašinu na ramena pada!
Što Momčilu taman čizma bila,
tu Vukašin obje noge meće!
Što Momčilu zlatan prsten bio,
tu Vukašin tri prsta zavlači!
Što Momčilu taman sablja bila,
Vukašinu s’ aršin zemljom vuče!
Što Momčilu taman džeba bila,
kralj se pod njom ni dignut ne može!

 

Iz odlomka epske narodne pesme „Ženidba kralja Vukašina” može se zaključiti da je vojvoda Momčilo važio za velikog junaka, izuzetne snage i umeća u borbi. Bio je superiorniji čak i od velikog kralja Vukašina Mrnjavčevića, koji se poslužio podmuklim strategijama kako bi doakao vojvodi Momčilu. Ali, da li je to zaista bilo tako, ima li Momčilova smrt kod grada Pirlitora veze sa Pirotom?

Vratimo se na početak priče. Momčilo je bio čovek bez plemićkog porekla, u istorijskim spisima navedeno je da je „od neuglednih roditelja“, što upravo to i potvrđuje. Odrastao je negde u okolini današnjeg Pirota, na granici plemena Tribala i Meza. Poznato je da se još u ranoj mladosti isticao fizičkom snagom i visinom, izvori govore da je samim izgledom sejao strah među neprijateljskim trupama. Ipak, prvi deo svog života proveo je u šumama, živeći kao hajduk koji je, kako kažu Romejski istoričari, „naneo mnogo zla Miziji (teritorija današnje Bugarske)”. Nakon godina razbojništva priključio se četi jednog od dva pretendenta na presto Istočnog rimskog carstva. Odlično se snašao u borbi porodica Kantakuzin i Paleolog, često je menjao strane i na taj način bitno uticao na razvoj situacije u tadašnjem centru sveta. Postao je vrlo vešt u borbi. Uspehe koje je imao pratile su titule koje je dobijao. Vojvoda, sevastokrator, pa čak i despot, bile su titule kojima je nagrađivan za svoje služenje porodicama koje su bile u sukobu. U međuvremenu, Srpsko carstvo postajalo je sve veći faktor u Evropi. Tadašnji kralj Dušan Silni proširio je teritorije na račun Istočnog rimskog carstva i na taj način pridobio Momčilovu naklonost. Pirotski vojskovođa pridružio se Dušanu na čijem dvoru je proveo nekoliko godina. Po narodnom predanju Dušan, koji je i sam bio superioran u odnosu na većinu ljudi tog vremena, zavidio je Momčilu na visini i snazi koju ovaj poseduje. Usledio je viteški duel u kome je Momčilo odneo pobedu. To mu Dušan nije oprostio. Ubrzo je Momčilo bio prinuđen da napusti kraljevinu i svoje utočište potraži na drugom mestu. Priliku za to pružio mu je Jovan Kantakuzin, koji mu je dao čin vojnog zapovednika. Slava koju je ovaj junak stekao postajala je sve veća, otuda i ne čudi poređenje sa kraljem Vukašinom u narodnoj pesmi. To mu je pomoglo da se odmetne od Kantakuzina i proglasi sebe vojvodom sa Rodopa. Nažalost, njegova vladavina nije dugo trajala, poginuo je u borbi kod grada Periteoreja. Njegova vojska našla se u klinču između romejskih i turskih snaga. Brojčano nadjačana vojska položila je oružje onog trenutka kada je njihov vojvoda izgubio život. Ostaje zapis romejskog vladara u kome on žali nad prizorom velikog junaka koji je pao u borbi.

 

Koja je uloga Pirota u životu vojvode Momčila?

Pirot je grad u kome je Momčilo stolovao. Smatra se da je on obnovio jedan deo starog grada i učino ga centrom svoje nezavisne teritorije. U narodnoj epskoj pesmi, grad pred čijim kapijama je izgubio život (Perioterej) zamenjen je crnogorskim gradom Pirlitorom. Borbe koje u pesmi vodi sa Vukašinom, te rodbinske veze sa njegovim sinom Markom Mrnjavčevićem nisu istinite i oko toga nema polemike. Ostaje nejasno da li je vojvoda imao potomstva. Ono što znamo iz istorijskih izvora jeste to da je u životu ratovao na strani Srba i Romeja, dok je najveće pohode imao na teritoriji današnje Bugarske. Iz toga se može zaključiti da je priča o njemu kao bugarskom junaku ozbiljna koliko i ona o Marku Mrnjavčeviću.

Momčilo je, dakle, bio veliki junak neverovatne snage, strog i surov vladar, nosilac najveće titule koju je stranac mogao dobiti u Istočnom rimskom carstvu, čovek koji je po predanju bio veštiji čak i od velikog cara Dušana Silnog. Deluje da je s pravom ušao u legendu grada Pirota. Možda je mogao dobiti spomenik pored grada koji je obnovio i u kom je proveo najbolje godine svog života, mada se na tom mestu nalazi spomenik njegovom konju Jabučilu, ali o tome ćemo drugom prilikom. Mitski krilati konj zaslužuje svoju priču, kao i bolji spomenik na kome će biti prikazan zajedno sa svojim gospodarom, Momčilom.

 

 

Autor teksta: Nenad Stanković


Najistaknutiji građani Pirota kroz istoriju (četvrti deo)

Čitaj dalje

Археолошки локалитети ЈИ Србија - Archaeological Sites SI Serbia https://fb.watch/99ozj-yexv/

Čitaj dalje

Pričanje priča jedan je od najvažnijih sadržalaca jedne civilizacije...

Čitaj dalje
Fudbal u Pirotu
25 Oktobar 2021

Istorijat najvažnije sporedne stvari na svetu, njen nastanak i razvoj u našem gradu

Čitaj dalje

„Ko se jednom napije vode sa Guševice, teško odlazi iz Pirota, a još ga teže zaboravlja“

Čitaj dalje

Kakve veze ima jedna od dve najuticajnije dinastije moderne istorije Srbije sa južnim krajevima oslobođenim za vreme Obrenovića

Čitaj dalje

Da li ovaj znak na ćilimu predstavlja zlo ili nešto drugo? Kako su nacisti „ocrnili“ simbol sunca i dobre sreće utkane u pirotski ćilim

Čitaj dalje

Najistaknutiji građani Pirota kroz istoriju (treći deo)

Čitaj dalje

Retki se usuđuju i da govore o tome, danas je to naša tema

Čitaj dalje

Najveće neotkriveno blago na Balkanu

Čitaj dalje

Mit ili istina? Ako je 17 rimskih careva rođeno na teritoriji današnje Srbije, zašto Atila ne bi mogao biti sahranjen u Krupcu...?

Čitaj dalje

Milan Piroćanac – prvi srpski moderni intelektualac

Čitaj dalje

Greška ikonopisaca ili jedinstveni prizor na svetskom nivou?

Čitaj dalje

Sukovski manastir je, poput Žiče, jedan od retkih u neposrednoj blizini glavnog putnog pravca i lako dostupan.

Čitaj dalje

Da li je majka poslednjeg vladara Romejskog carstva ktitor manastira Poganovo?

Čitaj dalje

Lekovito izvorište sakriveno unutar kanjona Gradašničke reke.

Čitaj dalje

Ne kaže se slučajno da je Pirot kapija istoka i zapada. Nezaobilazna destinacija na putu između Evrope i Azije.

Čitaj dalje

Dragoljub Jovanović - naučnik, političar, univerzitetski profesor, borac za slobodu...

Čitaj dalje

Svaki Piroćanac i bez gledanja može stići do kapije kuće Malog Riste. Čuveni konak ovog trgovca, a današnji muzej, sem brojnih istorijski vrednih predmeta čuva i mnoge tajne, kao i priče o stanovnicima Pirota tokom 19. veka.

Čitaj dalje

Lagano i sa uživanjem...

Čitaj dalje

Srednjovekovna građevina koja krije mnoge tajne.

Čitaj dalje
Njeno veličanstvo...
7 Mart 2021

... peglana kobasica

Čitaj dalje

Pirotski ćilimi su jedinstveni u svetu zbog načina izrade a nalaze se na Uneskovoj listi nematerijalnih kulturnih dobara Republike Srbije.

Čitaj dalje

Grnčari sa šireg prostora Pirota su bili nadaleko poznati. O tome govori i podatak o njihovoj brojnosti, po kojoj je u Srbiji 1914. godine ukupno bilo 173 grčnara. Od toga broja je 113 grnčara bilo samo iz Pirota. Najpoznatiji potiču iz sela Veliki i Mali Suvodol.

Čitaj dalje
Priča o kačkavalju
25 Februar 2021

Početkom XVIII veka su Crnovunci ili Karakačani, čiji su koreni povezani sa Grcima ili Cincarima, počeli proizvodnju kačkavalja i izvoz na sva tada velika i poznata tržišta. Staroplaninske padine bogate lekovitim biljem su predstavljale pogodnu ispašu za sortu ovaca koju su sami naselili, i dobru osnovu za visokokvalitetno mleko. Šezdesetih godina dvadesetog veka je bio zvaničan sir Bele kuće. Uz stara srpska vina, najbolji je pirotski kačkavalj.

Čitaj dalje
O Pirotskom ćilimu
17 Februar 2021

Naredne godine će se navršiti 130 godina od prvog zvaničnog pojavljivanja pirotskog ćilima na nekoj manifestaciji. Iz do tada običnog proizvoda za svakodnevnu upotrebu u domaćinstvu, pirotski ćilim je izrastao u statusni simbol, zaštitnika kuće i porodice, poslovne amajlije... Svojom neobičnom lepotom, originalnošću i dugovečnošću predstavlja pravo umetničko delo.

Čitaj dalje
Pirotska umetnost
16 Februar 2021

Da li zaista postoji nešto što se može nazvati pirotskom umetnošću?

Čitaj dalje
Visa
Banca Intesa
Verifed by Visa